Dr hab. Anna Kwiatkowska, profesor SWPS

Profesor psychologii społecznej w Szkole Wyższej Psychologii Społecznej w Warszawie, gdzie pełni również funkcję Dyrektor Instytutu Psychologii Stosunków Międzykulturowych.  Prowadzi także zajęcia z psychologii społecznej na Uniwersytecie w Białymstoku. 

Zainteresowania badawcze:  zagadnienia tożsamości społecznej, stereotypów, rodzaju (gender), przemocy interpersonalnej i wartości kulturowych.  

Publikacje:

• Emocje w kontaktach międzygrupowych, [w:]  Nikitorowicz et al. (red.)  Region - tozsamość - edukacja, 2005; 
• Kolektywiści i indywidualiści: podobieństwa i różnice, [w:] Vesnik, Publ. Uniwersytet w Grodnie, Białoruś, 2004; 
• współautorka artykułu Social Representations of HIV/AIDS in Central and Eastern Europe: A Multidimensional Scaling, AIDS Care, 2004, 16, 6; 
• Tozsamosć a spoleczne kategoryzacje, (1999);
• Siła tradycji i pokusa zmiany, czyli o stereotypach płciowych, [w:] J. Miluska & P. Boski (red.). Kobiecość i meskość kultury polskiej (1999);
• Social beliefs about family violence in Poland, w: R. Klein (red.). Multidisciplinary Perspectives on Family Violence. Routledge (1998);

Projekty badawcze - udział w międzynarodowych projektach badawczych:

• 1994 - 1996 PHARE Democracy Programme:  Changing Patterns of Employment in Poland - A Focus on Women's Training;
• 1998 - 2000 - Values and representations of HIV/AIDS in Central and Eastern Europe: A multi-method investigation in five nations (sponsorowany przez Soros Fundation -  Research Scheme Support);
• 2003 - 2004 - Gender, employment and working conditions in Eastern European Countries (na zlecenie European Foundation for the Improvement of Living and Working Conditions - RAPORT)

    Aktualnie uczestniczy w programie Coordination Action for Human Rights Violations (CAHRV), w ramach 6th Framework Programme.  Jest członkinią European Research Network on Gender, Conflict and Violence. 

Prowadzone zajęcia: (część VII, w ramach modułu PiR, którego jest kierowniczką )

Moduł specjalizacycjny Płeć  i rodzaj w sferze prywatnej i publicznej

1. Wykład specjalizacyjny - Prof. dr hab. M. Fuszara
2. Wykład subspecjalizacyjny - Prof. dr hab. E. Nowicka-Rusek, prof. dr hab. H. Grzymała-Moszczyńska, dr J. Mizielińska  
3. Konwersatoria i warsztaty
    I.     Seksualność  - Dr J. Mizielińska  
    II.    Media a płeć -  Dr J. Mizielińska 
    III.   Role płci w judaiźmie i kulturze żydowskiej - Mgr A. Kargol
    IV.   Płeć w chrześcijaństwie - Mgr M. Golec
    V.    Reprezentacje męskości w kulturze współczesnej - Dr K. Arcimowicz
    VI.   Kobieta w Japonii: od gejszy do feministki - Dr J. Bator
    VII.  Płeć  i rodzaj w psychologii -  Dr hab. A. Kwiatkowska
    VIII. Zdrowie i choroba a płeć - Mgr R. Bożek
4. Staże

135 godzin (45 godzin wykładu + 60 godzin konwersatorium i warsztatów + 30 godzin stażu)

1.  Wykład specjalizacyjny (30 h) - prof. dr hab. Małgorzata Fuszara

• Równość i nierówność w edukacji. Kobiety w szkołach wyższych
• Socjalizacja. Stereotypy w podręcznikach szkolnych, w zabawach i zabawkach
• Udział kobiet w polityce: zagadnienie równego udziału we władzy i reprezentacji politycznej
• Ruch społeczny kobiet: kobiece organizacje pozarządowe, nowy ruch społeczny. Spór o kobiety w „Solidarności”
• Kobiety i praca. Równość i nierówność w płacach, awansie, szkoleniu. Szklany sufit i lepka podłoga
• Środki prowadzące do zmniejszania nierówności na rynku pracy
• Równość i nierówność w rodzinie. „Jego” i „jej” małżeństwo. Preferowane w Polsce modele małżeństwa. Prace domowe
• Rozwody. Opieka nad dziećmi i alimenty po rozwodzie. Stereotypy w podejściu do spraw nieletnich
• Prawa reprodukcyjne. Reprodukcja wspomagana. Aborcja i kontrowersje wokół prawnej regulacji. Konsekwencje przyjętej regulacji
• Przemoc. Rodzaje przemocy. Przemoc w więzach. Mity i stereotypy na temat przemocy. Sposoby przeciwdziałania przemocy domowej
• Handel kobietami.? Eksploatacja prostytucji. Sposoby przeciwdziałania
• Kobiety, mężczyźni i media. Kobiety i mężczyźni w kampaniach wyborczych. Kobiety w reklamie, serialach telewizyjnych, prasie
• Kobiety a kościół katolicki. Teologia feministyczna. Wspólnoty kobiet. Nowy feminizm. Czy możliwe jest łączenie katolicyzmu i feminizmu?
• Regulacje w prawie polskim i prawie UE. Zagadnienia równości płci w praktyce polskich sądów i trybunałów: Rzecznika Praw Obywatelskich, Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego
• Mechanizmy wyrównywania szans i awansu kobiet. Gender mainstreaming
• Stosunek społeczeństwa polskiego do feminizmu. Zmiany w naukach społecznych pod wpływem feminizmu

Wybrane lektury:

Domański, H. (1992).  Zadowolony niewolnik.  Warszawa: Wydawnictwo IFiS PAN;

Fuszara, M. (red) (2002).  Kobiety w Polsce na przełomie wieków. Nowy kontrakt płci? Warszawa: ISP;

Fuszara, M.  (1997).  Kobiety, sąd i sądzenie" [w:] Wobec przemocy. Kraków: ALL;

Fuszara, M., Zielińska, E.  Progi i bariery czyli o potrzebie ustawy o równym statusie;

Siemieńska, R. (1996).  Kobiety:nowe wyzwania. Starcie przeszłości z teraźniejszością. Warszawa: Instytut Socjologii UW;

Titkow, A.,  Domański, H. (red) (1995).  Co to znaczy być kobietą w Polsce.  Warszawa: IFIS PAN;

Titkow, A. (red) (2000).  Szklany sufit. Bariery i graniczenia w karierach polskich kobiet. Warszawa: ISP;

do góry

zajęcia w module - powrót

2.  Wykład subspecjalizacyjny (15 h) - prof. dr hab. Ewa Nowicka-Rusek, prof. dr hab. Halina Grzymała-Moszczyńska, dr Joanna Mizielińska  

    I.  Prof. dr hab. Ewa Nowicka-Rusek

• Płeć w kulturach: aspekty kulturowe biologicznego podziału na płcie, społeczny i kulturowy sens podziału ludzkości na mężczyzn i kobiety. Podział pracy a typy gospodarczych podstaw społeczeństwa; płeć i status w różnych typach społeczeństwa;  wzory zachowań seksualnych a role kobiece i męskie
• Pojęcie płci kulturowej:  płeć a pozycja związana z biologią; płeć a statusy przypisane;  płeć a statusy osiągane
• Seksualizm i erotyka
• Granice kulturowe
• Między płciami czy poza płcią: kulturowy aspekt homoseksualizmu;  typy kulturowych postaw wobec homoseksualizmu;  homoseksualizm tolerowany;  osoby homoseksualne w specjalnych rolach społecznych

Wybrane lektury:

Malinowski, B.  (1980). Życie seksualne dzikich w północno-zachodniej Melanezji. Warszawa: PWN;

Mead, M (1986).  Trzy studia.  Warszawa: PIW;

Benedict, R (1966). Wzory kultury.  Warszawa: PWN;

Foucault, M. (2002).  Historia seksualności. Warszawa: 2002;

Foucault, M. (1999). Prawdziwa płeć. Warszawa: 1999;

Moore, H.L. (2003).  Płeć kulturowa i status: wyjaśnienie sytuacji kobiet, [w:]  M. Kempny i E. Nowicka (red.), Badanie kultury. Elementy teorii antropologicznej. Warszawa: PWN;

    II.  Dr Joanna Mizielińska

• Płeć a feminizm: zarys myśli drugiej fali feminizmu
• Główne koncepcje współczesnego feminizmu: płeć kulturowa/rodzaj vs płeć biologiczna
• Przejście od women’s studies do gender studies
• Pomiędzy pierwszą a drugą falą feminizmu: egzystencjalizm Simone de Beauvoir.
• Feminizm liberalny
• Feminizm radykalny: idea matriarchatu
• Feminizm lesbijski, główne idee, koncepcja przymusowej heteroseksualności
• Feminizm czarny i feminizm Trzeciego Świata; rasizm a feminizm
• Feminizm francuski
• Feminizm polski a feminizm amerykański
• Postfeminizm

Wybrane lektury: 

Tong, R (2002). Myśl feministyczna. Wprowadzenie. Warszawa: PWN;

Ślęczka, K. (1999), Feminizm, Książnica;

De Beauvoir, S. (1972).  Druga Płeć. Kraków: Wydawnictwo Literackie;

Hołowka, T. (red.) (1982).  Nikt nie rodzi się kobietą. Warszawa: Czytelnik;

Jo-Bonnet, M. (1997).  Związki miłosne między kobietami od XVI do XX wieku. Wydawnictwo Sic!;

Walczewska, S. (1999).  Damy, rycerze, feministki. Wydawnictwo eFka;

Brooks, A. (1998).  Postfeminisms. Feminism, Cultural Theory and Cultural Forms, Routledge;

do góry

zajęcia w module - powrót

    III.  Prof. Halina Grzymała-Moszczyńska

• Gender a akulturacja religii
• Procesy akulturacyjne  zachodzące w wyniku spotkań różnych religii
• Akulturacja religii w podejściu feministycznym
• Doświadczenie kobiet jako czynnik pośredniczący w odczytaniu treści doktryny religijnej
• Zróżnicowanie kulturowe doświadczenia kobiet i jego wpływ na wynik procesów akulturacyjnych religii w różnych kontekstach
• Wyniki badań psychologicznych nad obrazami Boga
• Kulturowe reinterpretacje roli genderowej wyznawców poszczególnych religii - doktryna czy konstrukcja kulturowa?

Wybrane lektury:

Grzymała-Moszczyńska, H. (2004).  Religia a kultura: Wybrane zagadnienia z kulturowej psychologii religii.  Kraków: Wydawnictwo UJ;

Godfrey, K.W., Godfrey, A.M.,Derr, J.M. (1982). Women’s voices: An untold history of the Latter-day Saints, 1830-1900. Salt Lake City, Utah: Deseret Book Company;

Grupińska, A. (1999).  Najtrudniej jest spotkać Lilit. Warszawa: Wydawnictwo Książkowe Twój Styl;

do góry

zajęcia w module - powrót

3.  Konwersatoria i warsztaty (60 h) 

    Cykl zajęć 8 grup tematycznych, reprezentujących wybrane zagadnienia z problematyki płci, analizowane z perspektywy psychologicznej i kulturowej.

    I.  Seksualność  - Dr Joanna Mizielińska

• społeczna konstrukcja seksualności
• funkcjonowanie kobiecej i męskiej seksualności w różnych dyskursach: dominujących (psychoanaliza, kościół katolicki) i marginesowych (feminizm)

Wybrane lektury:

Foucault, M. (1995). Historia seksualności. Warszawa:  Czytelnik;

Mary Roth Walsh (red.) (2003). Kobiety, mężczyźni i płeć. Debata w toku. Warszawa: IFIS PAN;

Brannon, L. (2002). Psychologia rodzaju.  Warszawa: GWP;

Freud, Z. (1996). Charakter a erotyka. Wydawnictwo KR;

do góry

zajęcia w module - powrót

    II.  Media a płeć : Reprezentacje kobiecości w kulturze popularnej -  Dr Joanna Mizielińska

    Krytyczna analiza roli mediów  we współtworzeniu i ewentualnym przezwyciężaniu społecznych konstrukcji płci. 

    Przykładowe pytania:

• w jaki sposób media kształtują nasza tożsamość rodzajową
• w jaki sposób używamy mediów do ekspresji naszej tożsamości
• w jaki sposób kobiecość i męskość są przedstawiane w kulturze popularnej i jak to wpływa na naszą tożsamość płci?
• socjalizacja ciała kobiecego, ciało jako konstrukt społeczny
• wzory kobiet w reklamie
• wpółczesne ikony kobiecości: ucieczka do ciała (kobieta przedmiot pożądania i kobieta kulturystka) i od ciała (kobieta anorektyczka i cyber kobieta)

Wybrane lektury:

Kaschack, E. (1996).  Nowa Psychologia kobiety. Ujęcie feministyczne. Gdańsk: GWP;

Wolf, N. (2000).  Mit piękności. Biuletyn OŚKI nr3/2000, s. 45-47;

Bauman, Z. (1995). Ciało i przemoc w obliczu ponowoczesności. Toruń;

do góry

zajęcia w module - powrót

    III.  Role płci w judaiźmie i kulturze żydowskiej- od czasów biblijnych po współczesność  - Mgr Agnieszka Kargol

• Judaizm, kultura i tradycja żydowska, historia judaizmu, podstawowe pojęcia (Tora, Talmud)
• Cykl życia wg Tory i Talmudu
• Prawa i obowiązki mężczyzn i kobiet w czasach biblijnych i rabinicznych
• Emancypacja kobiet - różnice w traktowaniu płci we współczesnych odmianach judaizmu
• Kobieta i mężczyzna w świeckiej tradycji żydowskiej
• Polskie Żydówki
• Rola kobiet w budowie państwa Izraela
• Kobiety w nowożytnym Izraelu
• Feminizm żydowski

Wybrane lektury:

Baudler, G. (1995). O miejscu kobiety w religiach pochodzących od Abrahama (judaizm, chrześcijaństwo, islam), [w:] Uraeus, Bóg i Kobieta, Historia Przemocy, Seksualizmu i Religii, Gdynia;

Uterman, A. (1994).  Encyklopedia tradycji i legend żydowskich. Warszawa: Książka i Wiedza;

Z mądrości Talmudu (1988). Warszawa:  PIW;

do góry

zajęcia w module - powrót

    IV. Płeć w chrześcijaństwie - Mgr Maja Golec

• w jaki sposób wyznanie kształtuje wizerunek kobiety i mężczyzny, wpływa na ich światopogląd i system wartości
• jakie są różnice w sposobie postrzegania płci w zależności od religii dominującej w danym kraju pozostając w obrębie religii chrześcijańskiej (katolicyzm, protestantyzm i prawosławie)
• polowania na czarownice
• oficjalna postawa Kościołów wobec równouprawnienia płci
• zmiana postrzegania roli obu płci przez religię chrześcijańską jako wynik procesów zachodzących w społeczeństwie (laicyzacja, liberalizacja życia społecznego, feminizm)
• teologia feministyczna
• kapłaństwo kobiet
• homoseksualizm, antykoncepcja, aborcja

Wybrane lektury:

Cierniak, U. (1997). Kobieta w tradycyjnym domu prawosławnym, [w:] Płeć - kobieta - feminizm. Gdańsk;

Skierczyńska, H. (1997).  Pozycja kobiet w społecznej nauce kościoła katolickiego, [w:] (red.) J. Brach- Czaina, Od kobiety do mężczyzny i z powrotem. Białystok;

Węgierek, M. (1995). Wybrane katolickie i protestanckie elementy płci kulturowej (gender) w stereotypie roli kobiety. Kwartalnik pedagogiczny, nr 1 -2 (155 - 156);

do góry

zajęcia w module - powrót

    V. Reprezentacje męskości w kulturze współczesnej - Dr Krzysztof Arcimowicz

• tradycyjny i nowy paradygmat męskości w kulturze współczesnej.
• wizerunki mężczyzn w reklamie
• pojęcie feminizacji kultury
• strategie reklamowe w obszarze gender i queer..
• mężczyzna metroseksualny, playboy, androgyniczne wizerunki mężczyzn, singiel, partner kobiet, opiekun dziecka, żywiciel i głowa rodziny, macho\
• źródła męskiej przemocy, potrzeby dominacji i władzy
• problemy tożsamościowe współczesnych mężczyzn
• kryzys męskości czy szansa dla mężczyzn?

Wybrane lektury:

Arcimowicz, K. (2003).  Obraz mężczyzny w polskich mediach: Prawda - fałsz - stereotyp. Gdańsk: GWP;

Melosik, Z. (1996).  Tożsamość, ciało i władza. Poznań - Toruń: Edytor;

Bourdieu, P. (2004).  Męska dominacja.  Warszawa: Oficyna Naukowa;

do góry

zajęcia w module - powrót

    VI. Kobieta w Japonii: od gejszy do feministki. Analiza kulturowej konstrukcji płci/rodzaju z punktu widzenia współczesnej antropologii. - Dr Joanna Bator

• mityczne narodziny kobiety i mężczyzny po japońsku
• prehistoria japońskiego matriarchatu
• miejsce kobiecości i męskości w tradycji szintoickiej, buddyjskiej i konfucjańskiej
• rozkwit kultury kobiecej w okresie Heian
• wieki samurajów i rozwój kultury męskiej
• przebierankiokresu Edo i narodziny gejszy
• okres Meiji i otwarcie Japonii na świat
• znaczenie okcydentalizacji dla ewolucji kobiecości i męskości w Japonii
•  „Matka Japonka”
• kobiety z marginesu lustra - spadkobierczynie tradycji gejsz
• narodziny lolitki, czyli dlaczego Japonki nie chcą dorosnąć?
• rodzaj i teatralny transwestytyzm

Wybrane lektury:

Bato, J. (2004).  Japoński wachlarz. Warszawa;

Benedict, R. (1999). Chryzantema i miecz. Wzory kultury japońskiej. Warszawa;
Yoshimoto, B. (2004).  Kuchnia.  Warszawa;

do góry

zajęcia w module - powrót

     VII. Płeć  i rodzaj w psychologii -  Dr hab. Anna Kwiatkowska, prof. SWPS

• płeć i różnice płciowe w badaniach i w teoriach psychologicznych w ujęciu historycznym
• najważniejsze spory o rolę płci
• krytyka feministyczna metodologii stosowanej w psychologii
• androcentryzm jako źródło stwierdzanych różnic międzypłciowych
• rodzaj jako kategoria społeczna: seksizm i neoseksizm
• stosunki władzy w sferze prywatnej (na przykładzie zjawiska przemocy domowej) i w sferze publicznej (kariery zawodowe kobiet i mężczyzn)

Wybrane lektury:

Mandal, E. (2003). Kobiecość  i męskość.  Warszawa: Wyd. „Żak”;

Wojciszke, B. (2002). Człowiek wśród ludzi. Warszawa: Scholar;

Hacker, H.M. (1982). Kobiety jako grupa mniejszościowa. [W:] T. Hołówka (red.). Nikt nie rodzi się kobietą. Warszawa: Czytelnik;

do góry

zajęcia w module - powrót

     VIII.  Zdrowie i choroba a płeć : autoagresja, anoreksja i samookaleczenie - Mgr Renata Bożek

• rodzaj a psychopatologia czyli zaburzenia najczęściej występujące u kobiet (zaburzenia nastroju, zaburzenia lękowe, zaburzenia odżywiania i samookaleczenie)
• wpływ rodzaju na diagnozowanie zaburzeń psychicznych
• różne formy autoagresji skierowanej na ciało
• anoreksja: historia zaburzeń odżywiania się; anoreksja w różnych perspektywach teoretycznych
• samookaleczenie - definicje, rozpowszechnienie i częstotliwość
• samouszkodzenia w diagnozie psychiatrycznej, podejściu klinicznym, perspektywie psychoanalitycznej, podejściu systemowym oraz społeczno-kulturowym
• zmiany w klinicznej klasyfikacji samookaleczeń (od histerii, przez borderline, po zespół stresu pourazowego)
• kultura a postrzeganie i doświadczanie własnego ciała

Wybrane lektury:

Babiker, G., Arnold, L. (2003). Autoagresja. Mowa zranionego ciała.  Gdańsk: GWP;

Józefik, B. (red.). ( 1999). Anoreksja i bulimia psychiczna. Rozumienie i leczenie zaburzeń odżywiania się. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego;

Bożek, R. i I. Rychłowska (2001). Szczupła, chuda, chudsza... Kulturowe uwarunkowania anoreksji i bulimii. Dyskurs jedzenia i niejedzenia w czasopismach kobiecych. Kultura i Społeczeństwo, 2;

do góry

zajęcia w module - powrót

4. Staże -  Mgr Renata Bożek

PSF - Centrum Kobiet
Fundacja Ośka
Fundacja na rzecz Kobiet i Planowania Rodziny
Centrum Praw Kobiet
Stowarzyszenie Lambda
Fundacja Itaka
Fundacja La Strada 

zajęcia w module - powrót

do góry