Prof. dr hab. Paweł Boski

 
Instytut Psychologii Stosunków Międzykulturowych
 
Psycholog kulturowy.  Wedle słów Profesora, uczyniło go nim długoletnie życie w innych kulturach. Wkrótce po doktoracie na Uniwersytecie Warszawskim (1976), spędził 14 lat za granicą, pracując w równych siedmioletnich odcinkach w Nigerii (University of Jos) a potem na szeregu uczelni w Kanadzie i w Stanach Zjednoczonych.
 
Obserwacje i doświadczenia z ludźmi w tamtych światach, tak różnych od naszego, przekonały Profesora, że warto poświęcić całą energię w pracy zawodowej na uprawianie psychologii kulturowej i prowadzenie badań międzykulturowych; od 1980 zajmuje się wyłącznie tym obszarem psychologii.

W 1982 r. pierwszy raz uczestniczył w kongresie International Association for Cross-Cultural Psychology, i odtąd środowisko IACCP jest głównym zapleczem kontaktów i inspiracji naukowych Profesora Boskiego.  
 
Pracownik Wydziału Nauk Humanistycznych i Społecznych SWPS.
 
 
Profesor o Instytucie Psychologii Stosunków Międzykulturowych:
"Za swój największy sukces uważam stworzenie Instytutu, który prowadzi unikalny w Polsce kierunek kształcenia psychologów. Po upływie ośmiu lat od podjęcia odważnej decyzji władz SWPS otworzenia takiego eksperymentalnego kierunku studiów w  oparciu o jednego pracownika naukowego mogę śmiało powiedzieć, że wyszliśmy z fazy raczkowania w okres dojrzewania. Instytut dorobił się własnej kadry, kształci dalej swych absolwentów, proponuje bogatą ofertę dydaktyczną, prowadzi ożywioną działalność badawczą, stosowaną i współpracę międzynarodową. Już na poziomie prac magisterskich prowadzimy badania międzykulturowe na wszystkich kontynentach, od Indonezji, Chin, Japonii, przez Indie, kraje europejskie, do Ameryki Północnej i Łacińskiej (przykłady tych dokonań znajdują się w odrębnym dokumencie)".
 
Zainteresowania badawcze:  psychologiczne wymiary kultury; wartości i tożsamość kulturowa ze szczególnym uwzględnieniem Polski; akulturacja psychologiczna. Prowadzę zajęcia z trzech przedmiotów: Kulturowe Ramy Zachowań Społecznych, Psychologia Kulturowa oraz moduł specjalizacyjny Psychologia Akulturacji. Skrócone sylabusy tych kursów znajdują się poniżej.
 
Inicjatywy:
  • w 2000 roku był organizatorem XV Kongresu IACCP, który odbył się w Pułtusku.  Była to bardzo udana impreza naukowa, także dzięki niezwykłej pomocy i atmosferze, jaką stworzyli studenci SWPS, współ-organizatorzy przedsięwzięcia
  • Pięć lat temu Profesor zainicjował Warszawski Tydzień Wielokulturowy. Jest to impreza organizowana oddolnie, wysiłkiem studentów, odbywająca się pod hasłem Łączyć Ucząc i Bawiąc. Hasło to odnosi się do wspomagania wielokulturowości w naszym mieście

Główne publikacje:

Kulturowe Ramy Zachowań Społecznych.  (2005). Gdańsk:  GWP;

Humanism – Materialism: Centuries-long Polish cultural origins and 20 years of research in cultural psychology. [w:] Kim, U.,  Kuo-shu Yang (Eds.), (2005). Indigenous and Cultural Psychology: Understanding People in Context.  Kluewer Plenum/Academic Press;
 
New Directions in Cross Cultural Psychology. (2002) (wespół z A. M. Chodynicką i F. J. R. van de Vijver’em). Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Psychologii PAN;
 
Męskość – Kobiecość w perspektywie indywidualnej i kulturowej. (1999). (wraz z J. Miluską).  Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Psychologii PAN; 
 
Tożsamość a odmienność kulturowa. (1992).  (wraz z M. Jarymowicz i H. Malewską – Peyre).  Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Psychologii PAN;
 
Zajęcia prowadzone w czasie pracy w IPSM:
 
    Warsztaty
    Staż akulturacyjny                    
Profesor Boski: 
"Zdaję sobie sprawę z początkowego etapu drogi w kierunku kształcenia zawodowego psychologów międzykulturowych; nie inaczej jednak było 40 lat temu z raczkującą wówczas psychologią kliniczną. Jaskółką w kierunku profesjonalizacji jest utworzenie Sekcji Psychologii Międzykulturowej w PTP; jej przewodniczącą jest mgr Joanna Więckowska, jedna z osób realizujących ten moduł."
 
 
 
Kulturowe ramy zachowań społecznych
 
  • Kulturowe Ramy Zachowań Społecznych [KRZS] jest jednym z centralnych kursów kierunkowych oferowanych w Instytucie Psychologii Stosunków Międzykulturowych. Jest on też otwarty, jako fakultet, dla wszystkich studentów SWPS
  • Minimalne wymagania kolejności w przypadku KRZS to wcześniejsze zaliczenie kursów wprowadzających z roku I: Wstęp do psychologii ogólnej, społecznej a także Wstęp do socjologii lub kulturoznawstwa w przypadku studentów Wydziału Nauk Społecznych i Humanistycznych. Podejmując KRZS, studenci „międzykulturówki” powinni mieć za sobą również Wstęp do antropologii, Kultury świata i Kontakt z odmiennością
  • Kurs będzie integrować i powiększać dotychczasową wiedzę, płynącą dwoma strumieniami: kulturowym i psychologicznym, oraz - rzecz jasna - zwiększać jej  zasoby
  • Przedmiot akademicki o tej nazwie zapewne nie jest wykładany w innych uczelniach, przeto jego zakres wymaga krótkiego wprowadzenia:
            - KRZS są porównawczą, w perspektywie globalnej, kulturowo osadzoną postacią psychologii społecznej 
            - KRZS programowo zaprzeczają psychologii społecznej traktowanej jako nauka uniwersalna i akulturowa o funkcjonowaniu jednostki wśród innych ludzi i grup. Skoro kultury różnią się, to i formy, treść i mechanizmy zachowań społecznych również są różne między kulturami. Wiedza w tym przedmiocie zdobyta w jednym zakątku świata nie musi obowiązywać gdzie i kiedy indziej
 
Problematyka:
 
W kursie można wyróżnić trzy grupy tematyczne:
1)     psychologiczne wymiary kultur (problematyka centralna dla całego kursu)
2)     międzykulturowe porównania w zakresie relacji i zachowań interpersonalnych
3)     kulturowa psychologia grup i stosunków międzygrupowych 
 
Tematyka wykładów:
  • Kulturowe Ramy Zachowań Społecznych: O tym co oznacza tytuł kursu. Rozróżnienie tego co kulturowe od tego co społeczne. Suwerenność problematyki kulturowej względem psychologii społecznej. Skrypty i wymiary kulturowe. Aksjologia i epistemologia kulturowa
  • Model Eko-kulturowy i jego funkcje adaptacyjne dla społecznego i poznawczego funkcjonowania człowieka. Konformizm, zależny/niezależny styl poznawczy, percepcja  i złudzenia optyczne
  • Indywidualny i kulturowy poziom analizy zjawisk psychologicznych. Psychologiczne wymiary kulturowe w projekcie Hofstede. Problemy interpretacyjne związane z wymiarami Hofstede
  • Mapa świata wg dziewięciu wymiarów projektu GLOBE: Kontynuacja i modyfikacja psychologicznych wymiarów kultury Hofstede
  • Wartości jednostkowe i kulturowe oraz psychologiczna mapa świata w projekcie Schwartza
  • Wartości Świata w projekcie Ingleharta. Gdzie zmierza cywilizacja zachodnia? Postmodernistyczne przemiany w końcówce XXw: Od przeżycia do jakości życia (szczęścia). O dwóch typach indywidualizmu: Modernistyczny i postmodernistyczny
  • Epistemologia kulturowa: Aksjomaty i przekonania społeczne w projekcie Bonda i Leunga
  • Filozofia, logika i kulturowe ramy myślenia: Pre-logika, myślenia analityczne Zachodu i myślenie holistyczne Wschodu
  • Wymiary psychologiczne w kontekście kultury polskiej i integracji europejskiej. Humanizm – materializm jako centralny wymiar polskiej mentalności
  • Kulturowe ramy:
            - Zachowań agresywnych, prospołecznych i moralności
            - Ról płciowych
            - Komunikacji interpersonalnej
  • Tożsamość społeczna a tożsamość kulturowa: Co je różni? Koncepcje tożsamości kulturowej
  • Akulturacja psychologiczna i stress (szok) akulturacyjny. Ramy kulturowe, modele teoretyczne i badania  nad akulturacją różnych kategorii migrantów i grup stacjonarnych
  • Etnocentryzm: Kulturowe podejście do genezy stereotypów. Co wnosi psychologia kulturowa do badań i oddziaływań praktycznych w zakresie stereotypów?
 
Literatura:
 
Boski, P. (2005). Kulturowe Ramy Zachowań Społecznych. Gdańsk: GWP;
 
do góry
 
do listy prowadzonych zajęć
 
 
 
 
Psychologia Kulturowa
 
Cele i założenia kursu:
  • Psychologia kulturowa to nie "jakaś inna postać psychologii społecznej" lecz przede wszystkim nauka o kulturowych uwarunkowaniach podstawowych procesów psychicznych: poznawczych i emocjonalnych.  Przedstawienie tej wiedzy to główny cel niniejszego kursu
  • W trakcie wszystkich kursów "ogólnych" studenci zdobywają wiedzę, która opisuje odkrycia większości psychologów (pracujących w uczelniach północno-amerykańskich i zachodnio-europejskich) dokonane na mniejszości homo sapiens (najczęściej studenci z Ameryki Płn. i Europy Płn-Zach.), z pretensjami jednak do miana WIEDZY UNIWERSALNEJ, na kształt nauk przyrodniczych
  • Kurs ninieszy w udokumenowany sposób kwestionuje tę nieuzasadnioną pewność siebie. Omawiane będą różne wersje i perspektywy uprawiania nauki na styku kultury i psyche : psychologia międzykulturowa, kulturowa oraz indygeniczna
Tematyka wykładów:
  • Psychologia Głównego Nurtu – Psychologia Międzykulturowa – Psychologia Kulturowa – Psychologia indygeniczna.  Założenia i metodologia; przykłady badań i krytyka. Dlaczego psychologia Głownego Nurtu ignoruje kulturę?
  • Modele kultury dla psychologii:
            - Kultura jako sposób na radzenie sobie z życiem
            - Kultura jako sposób radzenia sobie ze śmierci
            - Kultura jako źródło cierpień czy rozwoju i szczęścia?
            - Nowe kierunki myślenia o kulturze (życie w świecie postmodernistycznym)
  • Biologia a kultura: Fizjologiczne zróżnicowanie ludzkości i ich konsekwencje. Socjobiologia i memetyka
  • Psychologia kulturowa według R. Schwedera: Nie ma czystych procesów psychicznych, kultura i psyche wzajemnie przenikają się
  • Symboliczne osadzenie procesów psychologicznych rozumienia i odczuwania
  • Psychologia kulturowa według Wygotskiego i M. Cole’a: Czynności i kompetencje kulturowe
  • Percepcja i sztuka malarska; preferencje estetyczne w różnych kulturach
  • Kultura a inteligencja; kulturowe rozumienie i uwarunkowanie zdolności poznawczych
  • Uniwersalityczne a psychosemantyczne ujęcie emocji i percepcji barw; Ekman i Heider-Rosch vs Wierzbicka
  • Kulturowe uwarunkowania i ukształtowanie doświadczania czasu i przestrzeni
  • Sztuka kulinarna i odżwywianie się; higiena i czystość
  • Psychologia indygeniczna. Konstrukty indygeniczne – na ile swoiste i nieprzetłumaczalne?

Literatura:

Albo-albo. Mity, wprowadzenie do psychologii kultury. (2000). Warszawa: Eneteia;
 
Bauman, Z. (1999). Śmierć  nieśmiertelność w ponowoczesnym świecie. [w:] J. Kozielecki (red.), Humanistyka przełomu wieków (ss. 131-149). Warszawa: Wydawnictwo "Żak";
 
Bauman, Z. (2000). Ponowoczesność jako źródło cierpień. Warszawa: Wydawnictwo Sic! (ss.11-68);
 
Boski, P. (2005). Kulturowe ramy Zachowań społecznych. Gdańsk: GWP. Rozdz. 1, 2, 8, 10; 
 
Boski, P. (2000). Psychologia kulturowa i międzykulturowa: Czym są i co je różni od Głównego Nurtu? Czasopismo Psychologiczne, 6(3-4), 215-234;
 
Cole, M. (1996). Cultural Psychology. Cambridge: The Belknap Press. (ss.98 – 116: “From Cross-Cultural Psychology to the Second Psychology”);
 
Deręgowski, J. B. (1990). Oko i obraz. Warszawa: PWN. 
 
Deręgowski, J.B. (1999). Spotkanie z rzeczywistością wirtualną. [w:] J. Kozielecki (red.), Humanistyka przełomu wieków (ss. 131-149). Warszawa: Wydawnictwo "Żak";
 
Eliade, M. (1999). Sacrum i Profanum. Warszawa: Wyd. KR (ss.15-94);
 
Freud, Z. (1930/67). Kultura jako źródło cierpień. [w:] Z.Freud, Człowiek, religia, kultura (ss.235-314). Warszawa: KiW;
 
Hall. E.T. (1999). Taniec życia. Warszawa: Muza;
 
Jung, C.G. (1993). Mandala. Poznań: Brama. (ss. 1-4, 79-113);
 
Kozielecki, J. (1999). Transgresje jako źródło kultury.  [w:] J. Kozielecki (red.), Humanistyka przełomu wieków (ss. 131-149). Warszawa: Wydawnictwo "Żak";
 
Lonner, J. W,  Dinnel, D. L., Hayes, S. A., & Sattler, D. N. (Eds.). Online Readings in Psychology and Culture. Bellingham: Western Washington University. 
 
Menon, U.,  R.A. Schweder. (1994). Kali's tongue: Cultural psychology and the power of shame in Orissa, India. In S.Kitayama, & H.R. Markus (eds.),  Emotion and Culture (241-284). Washington: American Psychological Association;
 
Obuchowski, K. (1999). Rewolucja podmiotów i nowy indywidualizm. [w:] J. Kozielecki (red.), Humanistyka przełomu wieków (ss. 131-149). Warszawa: Wydawnictwo "Żak";
 
Schweder, R. (1990/95). Cultural psychology: What is it? In N.R.Goldberger, & J.B. Veroff (eds.), Culture and psychology. New York: New  York University Press.
 
Schweder, R. (2003). Why do men barbecue? (ss. 27 – 47);
 
Wierzbicka, A. (1994).  Emotion, language and cultural scripts. In: S.Kitayama, & H.R. Markus (eds.),  Emotion and Culture (pp.113-196). Washington: American  Psychological Association;

Wierzbicka, A. (1999a).  Język - Umysł - Kultura. Warszawa: PWN (ss.138-193);
 
 
 
 
 
 
 
Praca i Życie w Środowisku Wielokulturowym  (blok specjalizacyjny)
 
 
Psychologia Akulturacji
 
Kierownik Bloku i Modułu:  prof. dr hab. Paweł Boski
 
Cele i założenia modułu:
  • Moduł oferowany jest dla studentów IV i V roku Psychologii Stosunków Międzykulturowych, którzy zaliczyli wymagane kursy kierunkowe w trakcie trzech lat studiów oraz wykład specjalizacyjny
  • Moduł jest otwarty dla studentów, którzy zaliczyli kurs trzonowy Kulturowe podstawy funkcjonowania człowieka lub minimum jeden inny kurs kierunkowy
  • Moduł Akulturacja Psychologiczna jest wiodący w ramach kierunku Psychologii Stosunków Międzykulturowych, ponieważ akulturacja jest centralnym zagadnieniem teoretycznym, badawczym i praktycznym dla psychologii międzykulturowej.  Moduł ten ma bezpośrednie przełożenie na przyszłą pracę w zawodzie psychologa międzykulturowego, którego zręby są kształtowane w SWPS
  • Podjęcie tego modułu jest niezbędnym warunkiem dla przyszłego funkcjonowania zawodowego psychologa w środowiskach wielokulturowych organizacji pracy i instytucji mędzynarodowych, społeczności emigrantów i uchodźców, w urzędach państwowych zajmujących się problematyką migracyjną oraz w pozarządowych organizacjach pomocowych.
  • Moduł dostarcza trzech rodzajów wiedzy i umiejętności, nabywaniu których służą trzy typy zajęć:
            - Wykład na temat psychologii akulturacji i treningu kompetencji międzykulturowych
            - Warsztaty na temat prowadzenia treningów kompetencji międzykulturowych
            - Praktyki (staże) międzykulturowe

 
Tematyka wykładów w ramach Bloku i Modułu Akulturacja Psychologiczna:
  • Pomiar strategii i postaw akulturacyjnych według modelu Berry’ego. Przegląd i krytyka: Problemy psychometryczne i paradoks akulturowej akulturacji
  • Zarys historii polskiego wychodźstwa. Florian Znaniecki i jego dzieło Chłop polski w Europie i w Ameryce. Literacki obraz polskiej emigracji od Mickiewicza do Redlińskiego
  • Kulturowa psychologia akulturacji. Problemy akulturacji obcokrajowców w Polsce i Polaków za granicą. Co nam mówią wyniki naszych badań?
  • Psychologia szoku kulturowego w ujęciu Ward i Bochnera. Badanie trudności adaptacyjnych. Stress akulturacyjny: radzenie sobie i reakcje emocjonalne na trudności bytowe i różnice kulturowe
  • Komunikacja międzykulturowa - dystans psychologiczny i trudności z ustalaniem wspólnych znaczeń
  • Trening kompetencji kulturowej na tle innych oddziaływań treningowych: co wspólne a co specyficzne? O pozornej akulturowości treningów psychologicznych na polskim rynku usług psychologicznych
  • Asymilator kulturowy. Gry i symulacje kulturowe
  • Akulturacja sterowana jako proces uczenia się nowej kultury.  Model Bhawuka i Brislina. Standardy kulturowe i Handlungskompetenz - A.Thomas
  • Od etnocentryzmu do wrażliwości kulturowej: Stadialny model M.Bennett'a
  • Trening akulturacji do życia  w Polsce. Kultura symboliczna, wartości i styl życia codziennego (publicznego i prywatnego).
do góry
 
do listy prowadzonych zajęć
 
 
 
Warsztaty: Trening kompetencji międzykulturowych - osoby prowadzące: mgr A.M. Chodynicka, mgr J. Więckowska, mgr M. Henne
  • Celem warsztatu jest praktyczne poznanie metod treningu kulturowego, czyli nabywania obcej kultury, oraz uzyskanie kompetencji prowadzania takiego szkolenia na grupach obcokrajowców przyjeżdżających do Polski jak też dla Polaków udających się za granicę
  • Zajęcia warsztatowe zakładają pewne elementy metodyczne  treningu psychologicznego, a więc intensywnej komunikacji interpersonalnej między członkami grupy. Ich specyfiką będzie jednak odwoływanie się do naszego rodzimego kontekstu kulturowego i porównań międzykulturowych.
  • Przedmiotem pracy grupowej będą przede wszystkim skrypty kulturowe oraz ich przyswajanie na trzech poziomach:
            - poznawczym: uświadamianie, interpretacja, rozumienie
            - oceniającym: emocje związane z obserwacją lub uczestnictwem w zachowaniach skryptowych
            - behawioralnym: wchodzenie w skrypt, warianty dopuszczalnych zachowań, „doskonalenie”  
              własnego funkcjonowania w skryptach
  • Omawiane i przepracowywane na zajęciach skrypty dotyczyć będą sytuacji publicznych, jak też i względnie prywatnych, częstych w naszej kulturze. W szczególności będą to skrypty:
            - powitań i pogaduszek, sposobu zwracania się do osób o różnym statusie, wieku, płci istopniu 
              zażyłości
            - koncepcji grzeczności i „kulturalności” zachowań
            - komunikacji werbalnej i niewerbalnej przy wyrażaniu opinii, ocen, próśb i krótkich wymian
             „pytanie – odpowiedź”
            - załatwiania spraw, dyskusji i ustalania uzgodnień
            - konwencji zachowań rytualnych odświętnych”
            - debat i sporów ideologicznych
            - nowości i zmiany w polskiej tradycji
  • Tworzywem, czy materiałem treningowym będą:
            - asymilatory kulturowe w postaci werbalnej z różnych kultur
            - zapisy filmowe zarówno z dzieł kanonu klasycznego, jak i współczesnych produkcji
            - inscenizacje „na taśmie”, nagrywane dla potrzeb kursu oraz innych podobnych poczynań
            - gry symulacyjne
            - spontaniczne inscenizacje w trakcie zajęć
Praca zaliczeniowa:
  • Studenci przygotowują własne projekty szkoleniowo-treningowe dla osób przyjeżdżających do Polski lub wyjeżdżających do określonego kraju
  • Zadaniem studentów – podzielonych w kilkuosobowe zespoły - będzie przygotowanie koncepcyjne i metodyczne projektu treningu a także demonstracja jego elementów w trakcie zajęć warsztatowych
  • Istnieje możliwość (choć nie jest to konieczność) aby przygotowany projekt treningu został użyty w trakcie zajęć stażowych
do góry
 
do listy prowadzonych zajęć



Staż akulturacyjny
 
Celem stażu jest:
  • zdobycie doświadczenia na temat problematyki akulturacyjnej konkretnej społeczności
  • zdobycie umiejętności nawiązywania kontaktu z przedstawicielami tej społeczności i gromadzenia informacji odnośnie jej problemów
  • zdobycie doświadczeń osobistych w trakcie intensywnego treningu kompetencji i komunikacji międzykulturowej oraz przekucie go w umiejętności profesjonaln
  • na podstawie pogłębionej wiedzy pochodzącej z tych pośrednich i bezpośrednich źródeł, studenci piszą raporty, w których przedstawiają interpretację danych oraz zdają sprawę z programu dokonanych oddziaływań psychologicznych

Możliwości praktyk stażowych:

  • W każdej z dotychczasowych 6 edycji modułu studenci mieli możność uczestnictwa w tygodniowym treningu międzykulturowym
  • Aż czterokrotnie były to spotkania ze studentami DESS Interculturel z Uniwersytetu w Nancy (Francja)
  • Nasza współpraca z Francją będzie nadal kontynuowana natomiast w przyszłości planujemy rozszerzenie staży o wspólne przedsięwzięcia z Niemcami
  • Możliwości stażowe istnieją też w ramach społeczności imigranckich lub etnicznych na terenie Warszawy (kraju)  
Na podstawie wcześniejszych naszych kontaktów możliwe są następujące instytucje i obszary stażowania:
 
1. Społeczności etniczne - emigranckie
        1.1. Społeczność i szkoła wietnamska (pożądany kontakt: dr T.Halik)
        1.2. Społeczność muzułmańska, Szkoła Arabska w Wawrze  
 
2. Ekspatrioci: Osoby na czasowych kontraktach w Polsce i ich społeczności
         2.1. Francuzi (Lycee Francais);
         2.2. Amerykanie (Anglosasi), szkoły angielskie/amerykańskie i nauczyciele
                angielskiego;
         2.3. Biznes niemiecki, włoski, itd.
 
3. Studenci zagraniczni przebywajacy w Polsce, zwłaszcza z wymiany w programie Erasmus
 
4. Wyspecjalizowane ośrodki pozarządowe i fundacje, zwłaszcza Polska Akcja Humanitarna (PAH), Wysoki
    Komisarz ONZ d/s Uchodźców (UNHCR)
 
5. Urząd d/s Repatriacji i Cudzoziemców, Ośrodki dla uchodźców (np. w Dębaku)
 
Zaliczenie modułu odbywa się na podstawie zaliczeń jego części:
  • wykład – egzamin
  • warsztaty – autorski projekt warsztatów oraz ocena udziału w zajęciach
  • staż – raport z odbytego stażu. Ostateczna ocena jest sumą ważoną z tych ocen cząstkowych
Literatura podstawowa:

Boski, P. (2005). Kulturowe Ramy Zachowań Społecznych. Gdańsk: GWP. Rozdz. 9. "Ramy zachowań społecznych w kulturze polskiej;" rozdz. 11. "Psychologia akulturacji;" rozdz.12. "Od etnocentryzmu do etnorelatyzwizmu. Trening kompetencji kulturowej."

Literatura uzupełniająca:

Bennett, J. M., Bennett, M.J. (2004). Developing intercultural sensitivity: An integrative approach to global. And domestic diversity. [w:] D. Landis, J. M. Bennett, & M. J. Bennett (Eds.), Handbook of intercultural training (3rd edition). Thousand Oaks: SAGE, (pp.147n –165);
 
Berry, J.W. (2003).  Conceptual processes to acculturation. [w]  K.M. Chun, P. M. Organista, & G. Marin (Eds.),  Acculturation. Advances in theory, measurement, and applied research.  Washingston: APA, (pp.17-38);
 
Boski, P., Jarymowicz, M., Malewska-Peyre, H. (1992). Tożsamość a odmienność kulturowa. Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Psychologii PAN;
 
Bhawuk, D.P.S. (1998). The role of culture theory in cross-cultural training (...). Journal of Cross-Cultural Psychology, 295), 630-655;
 
Brislin, R., & Horvath, A.M. (1997). Cross-Cultural Training and Multicultural Education. [w] J.W. Berry, M.H. Segall, C. Kagitcibasi, (Eds.), Handbook of Cross-Cultural Psychology:  Social Behavior and Applicaitons (vol.3).  Boston: Allyn and Bacon;
 
Camilieri, C., & Malewska-Peyre, H. (1997). Socialization and Identity Strategies. [w] J.W. Bery, P.R. Dasen, & T.S. Saraswathi (Eds.), Hamdbook of Cross-Cultural Psychology: Basic Processes and Human Development (vol.2). Boston: Allyn and Bacon;
 
Hammer, M. R., Bennett, M.J., Wiseman, R. (2000). Measuring intercultural competence: The intercultural development inventory.
 
Lonner, W.J., Dinnel, D.L., Hayes, S.A. & Sattler, D.N. (Eds.), On-line readings in Psychology and Culture.  Bellingham: Western Washington University. 

Malewska-Peyre, H. (red.), (2001). Swojskość i obcość. Warszawa: IP PAN;
 
Thomas. A. (2002). Intercultural training viewed as an intercultural interaction. [w] P. Boski,  F. J. R. van de Vijver, & A. M.  Chodynicka (Eds.), New Directions in Cross-Cultural Psychology (pp. 447-462). Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Psychologii PAN;
 
Ward, C., Bochner, S., & Furnham, A. (2001). The psychology of culture shock. Hove, Sussex: Routledge;
 
Ward, C., Rana-Deuba, A. (2000). Acculturation and adaptation revisited. Journal of Cross-Cultural Psychology, 30, 372-392;
 
do góry
           
 
 
 
 
 
© copyright by Szkoła Wyższa Psychologii Społecznej
03-815 Warszawa, ul. Chodakowska 19/31